Kabakulak

Tanım :

Kabakulak, tükrük bezlerinin iltihabı ve bazen de testisler, beyin zarları, pankreas ve diğer organların tutulması ile kendini gösteren akut, bulaşıcı, jeneralize, viral bir infeksiyon hastalığıdır. Hastalık tüm dünyada yaygın olup, esas olarak çocukluk çağı hastalığıdır ve olguların %95'i 15 yaş altındaki çocuklarda görülür. 20 yaş ve üzerindeki erişkinlerin %80-90'ı kabakulağa karşı bağışıktır. Bunların %30'u hastalığı farkında olmadan geçirmiştir.

Etken :

Kabakulak etkeni bir virüstür ve damlacık infeksiyonu şeklinde bulaşır. Parotis bezi iltihabının başlangıcından 9 gün öncesinden 8 gün sonrasına kadar virüs tükrükten izole edilebilir, ama gerçek bulaştırıcılık süresi daha kısadır. İnfeksiyon etkeni tükrük ile ve havlu gibi eşyalarla indirekt olarak geçirilebilir.

Klinik :

Kabakulağın kuluçka süresi 14-25 gündür. İştahsızlık, halsizlik, kas ağrıları, başağrısı ve hafif ateş yükselmesi gibi belirtileri takiben bir veya iki gün içerisinde kulak altı tükrük bezi tek veya çift taraflı olarak çene kemiği köşesi üzerinde belirginleşir. %75 çift taraflı şişer ve üzerinde kızarıklık ve ısı artışı yoktur. Hastalığın ilk üç gününde 40ºC ateş olabilir, bir hafta içinde de parotis bezi normale döner. Santral sinir sistemi tutulumu kabakulağın en yaygın tükrük bezi dışı tutulumudur. Menenjit, vakaların %1-10'unda ve hastalığın ilk 1-2 haftası içinde görülür. İyi seyirlidir ve sekelsiz olarak 3-10 gün içinde iyileşir. Orşit (testis iltihabı) genellikle puberteden sonra %20-30 oranında görülür ve 1/6'sı iki taraflıdır. Olguların 2/3'ü kabakulağın 1. haftası içinde, 1/3'ü 2. haftası içinde oluşur ve ateş tekrar yükselir. Testisler şiş, ağrılı, sıcak ve kızarıktır. Belirtiler genellikle 3-7 gün devam eder ve testisler normal büyüklüğüne 2-3 haftada döner. Kısırlık gelişmesi çok çok nadirdir. Ooforit (yumurtalıkların iltihabı) puberteden sonra kadınlarda %5 oranında görülür. Bunlardan başka pankreatit %4, geçici sağırlık %4, nefrit, tiroidit, prostatit, hepatit, artrit ve trombosit düşüklüğü çok nadir görülebilmektedir.

Tanı :

Tanı, klinik ve kanda kabakulak antikorlarının saptanması, veya tükrük, BOS, idrar veya kandan virüs izolasyonunun yapılması ile konur.

Tedavi :

Kabakulak infeksiyonlarında semptomatik ve destekleyici tedavi uygulanır. Ağrı kesici ve ateş düşürücü ilaçlar verilir, ılık veya soğuk tatbiki ağrıyı azaltır. Yatak istirahati uygulanmalıdır.

Korunma :

Kabakulak aşıları kızamık-kabakulak(MM) ve kızamık-kızamıkçık-kabakulak(MMR) şeklinde olup. 2006 Yılından itibaren Sağlık Bakanlığınca, Sağlık Ocaklarımızda 12. ayındaki bebeklere ve ilköğretim okullarındaki 1. sınıf öğrencilerine uygulanmaktadır.

Hastalara mutlaka izolasyon uygulanmalı ve sağlamlardan ayrılmalıdır. Her 3-4 yılda bir ülkemizde lokalize salgınlar halinde görülmektedir. 2005 yılından itibaren bildirimi zorunlu hastalıklar arasına dahil edilmiştir.