Tanım

Dünyanın varoluşundan beri “Kara ölüm” olarak adlandırılan veba çok büyük salgınlar yapmış, çağlar açıp kapatmış bir hastalıktır. Hastalık özellikle farelerde görülür ve fare pireleri ile insanlar arasında yayılır. Tarihte son derece önemli yer tutan bu hastalık pekçok esere de konu olmuştur.

Etken

Veba, etkeni Yersinia pestis olan, kemiricilerin arasında görülen zoonotik bir hastalıktır.

Vektör

İnsana veba geçişinden en çok sorumlu tutulan hayvanlar fare ve sıçanlardır. Bunların pireleriyle insana bulaşır. Fare piresi insanı ısırarak veya dışkılarını deri üzerine bırakarak infeksiyona neden olur.

Epidemiyoloji

Kemirgenlerle mücadele ve pire gibi vücut dışı parazitlere etkili ilaçların bulunması ile ve hijyen şartlarının iyileşmesi ile hastalığın önüne geçilebilmiştir. Ancak hala dünya üzerinde odaklar vardır. Ortaçağda Avrupa nüfusunun 1/5'i vebadan ölmüştür. Daha yakın tarihlerde , Vietnam savaşı sırasında da salgın görülmüştür.

Klinik

Vücüda giren bakteriler lenfatik sisteme yerleşir. Bakteriler lenfatik sistemden zaman zaman kana geçerek diğer organlara yayılabilir ( menenjit, pnömoni gibi). Veba pnömonili olguların öksürüğü ( damlacık infeksiyonu ) ile kişiden kişiye hava yoluyla da hastalık bulaşabilir. İnsanda vebanın en sık üç klinik formu izlenir.

• Hıyarcık vebası (Bubonik veba ): Veba olgularının %75’i bubonik formda seyreder. Bakteri vücuda girdikten 2-10 gün sonra klinik belirtiler ortaya çıkar. Aniden başlayan ateş, üşüme, güçsüzlük olur. Nabız ve solunum sayısı artar, hipotansiyon görülür. Yüz şişmiştir, konjuktivalar hemorajiktir. Baş, sırt ve bacak ağrısı vardır. Karaciğer ve dalak büyüyebilir.

Belirtilerin başlamasından 1-2 gün sonra pirenin ısırdığı yerde bir kızarıklık görülür. Buradan giren bakteri lenf yoluyla lenf bezlerine ilerleyerek ,lenf bezlerini şişirir. Bunlara bubon ( hıyarcık ) adı verilir. Şişen lenf bezlerinden 4-5 gün içinde akıntı olur ve bir süre sonra akıntı durur.

• Akciğer vebası ( Veba pnömonisi ): Veba pnömonisi ,lenf sisteminden kana geçen bakterinin akciğere gelmesiyle ya da veba pnömomili olgulardan bulaşır. Ateş, öksürük, göğüs ağrısı, kanlı balgam görülür. Ölüm oranı yüksektir.

• Veba sepsisi: Kanda bakterinin aşırı çoğalması ve çok sayıda organın etkilenmesiyle karakterizedir.

Tanı

Pnömoni veya sepsis formu ile seyreden olgularda, bulgular ortaya çıktıktan sonraki 18 saat içinde tedaviye alınmadıkları takdirde ölüm oranı çok yüksektir.

Tedavi

Tedavi için şüphe duyulması yeterlidir, tanının kesinleşmesi beklenmez. En etkili antibiyotik streptomisindir.

Korunma

Hasta ile şüpheli temas olduğunda 7 gün süre ile tetrasiklin veya sülfonamidle kemoprofilaksi önerilmektedir.