SARS ( Şiddetli Akut Solunum Yetmezliği Sendromu )

Çin’li bilim adamları 16 Kasım 2002'den itibaren Çin’in Guangdong bölgesinde oluşan SARS endemisini bütün dünyaya duyurmuşlardır. O tarihten 11 Temmuz 2003 tarihine kadar toplam 8437 SARS olgusu bildirilmiş ve 813’ü kaybedilmiştir. Tüm dünyadan olgu bildirimleri olmakla birlikte özellikle Çin, Vietnam, Hongkong ve Singapur’da yoğunlaşmaktadır.

Etken Enfeksiyonu ağır olarak geçiren vakalarda Corona virüslere karşı antikor titresinin yüksek olarak bulunması, etkenin yeni bir Corona virüs olabileceği üzerinde yoğunlaşmaya sebep olmuştur. Birçok merkezde yapılan çalışmalarda Corona virüsün bilinen türlerinin dışında bir virüs saptanmıştır. Hastalığın etkeni olarak bu yeni virüs gösterilmiştir. Corona virusün gen yapısı tam olarak ortaya dökülmüş ve tanısına yönelik PCR primerleri geliştirilmiştir. SARS virüsü dış ortamda 10 saat kadar canlılığını sürdürebilir. UV ışınlara ve deterjanlara duyarlıdır.

Duyarlılık

Kesin olmamakla birlikte; Kronik hastalığı olanlar (Diabet), bağışıklık sistemini baskılayıcı tedavi gören ve vücut direnci az olan yaşlı kişilerin hastalığa yakalanma ihtimalleri daha fazladır. Çocuklarda etkilenme daha az ve hafiftir.

Klinik Bulgular

Hastalık genellikle 25-75 yaş arası erişkinlerde görülmekle birlikte bildirilen olguların 2’si 15 yaşın altındadır. Damlacık yoluyla bulaşır. İnfekte olgu ile aynı yerde yaşayanlar, kan ve vücut sekresyonları ile temas edenler risk altındadır. İnkübasyon süresi 2-7 gün olmakla birlikte 10 güne kadar uzayabilir. İlk semptom çoğunlukla 38ºC’nin üzerinde ateş olup devamlı olarak yüksek seyreder. Titreme ve eklemlerde katılıkla birlikte olabilir. Baş ağrısı, halsizlik, kas ağrısı, yorgunluk tabloya eklenir. Birkaç olguda diyare bildirilmiştir. Semptomların başlangıcından 3-7 gün sonra alt solunum yolu tutulumu ile ilişkili olarak kuru, nonprodüktif öksürük ve dispne ortaya çıkar. Olguların %10-20‘sinde hipoksiye ilerleyerek entübasyon ve mekanik ventilasyona ihtiyaç duyulabilir. Tüm olgularda mortalite oranı %4'tür.

Klinik Kriterler

• Asemptomatik ya da hafif solunum yolları hastalığı
• Orta derecede solunum yolları hastalığı
• Şiddetli solunum yolları hastalığı
• Ateş 100.4 º F ( 38 º C)*, ve
• Solunumsal hastalığın bir ya da birden fazla klinik bulgusu (Ör., öksürük,nefes darlığı, solunum zorluğu, ya da hipoksi), ve
• Radyolojik pnömoni bulgusu,veya
• Solunumsal distres sendromu,veya
• Otopside sebebi bilinmeyen pnömoni veya solunumsal distres sendromu ile uyumlu bulgular.

Laboratuvar Bulguları

Toplam lökosit sayısı normal veya azalmış olabilir. Erken bulgu olarak lenfosit sayısı göreceli olarak azalmıştır. Solunumsal hastalık arttığında lökopeni, trombositopeni veya trombosit sayısı normalin alt sınırında (50.000-150.000) bulunabilir. Erken solunumsal hastalık döneminde serum kreatinfosfokinaz 3000 IU/ml’nin, ALT ve AST 2-6 katın üzerinde artmış olarak bulunabilir. Çoğunlukla böbrek fonksiyonları normaldir.

Akciğer grafisi normal olmakla birlikte yaygın veya yama tarzında akciğer infiltrasyonu olabilir. Bazı ilerlemiş olgularda konsolidasyon alanları görülebilir

Hastaların serumlarında SARS’a karşı antikorlar, ELİSA (Enzym Linked İmmunosorbant Assay) testi ile klinik belirtilerin oluşmasından ortalama 20 gün sonra gösterilir. IFA (İmmunofloresan assay) ile ise klinik belirtilerin oluşmasından ortalama 10 gün sonra serumda antikorlar gösterilmektedir. SARS’lı hastalardan alınan örneklerdeki (kan, solunum salgıları) virus, VERO hücreleri gibi enfekte hücre kültürlerinde gösterilmektedir. Her üç yöntemle de tanı konulmakla birlikte acil müdehale ve izolasyon tedbirleri gerektinden, erken dönemde hastalığı tespit edebilme noktasında yetersiz olduğu belirtilmiştir. Şu anda mevcut olan PCR moleküler testi SARS virüsü genetik materyalini erken dönemde tespit edebilme açısından kullanışlı olmakla

Pozitif test sonucu hastanın şu anda veya yakın zamanda Corona virus etkeniyle infekte olduğunu gösterir. Negatif test sonucu kişinin hasta olmadığı anlamına gelmez.

Kesin olarak tedavisi bilinmemekle birlikte hastanın hastaneye ilk başvurmasından itibaren hem tipik hem de atipik pnömoni etkenlerine karşı etkili antibiyotik tedavisine başlanması gerekir.

Koruma ve Kontrol

Genel Önlemler

• SARS olduğu tahmin edilen kişilerin hastalıkları süresince izolasyonları gereklidir. Bu izolasyon, semptomları şiddetli olan kişiler için hastanede, hafif semptomları olanlar için evde yapılmalıdır.



• Ateş ve solunum yolu semptomları geçtikten sonra 10 gün süreyle işe, okula veya kişilerin toplu halde bulunduğu alanlara gitmemeleri, ev dışı faaliyetlerini kısıtlamaları önerilmektedir.



• Hasta ile aynı evde yaşayan kişilerin bu 10 günlük süre içinde el yıkama başta olmak üzere infeksiyon kontrol önlemlerine uymaları gerekmektedir.



• SARS’lı her hastanın ev içinde veya diğer kişilerle yakın teması halinde bir maske takması, eğer takamıyorsa diğer kişilerin maske takması gereklidir. SARS’lı hastaların herhangi bir vücut sıvısına temas halinde mutlaka atılabilir eldiven kullanılması gereklidir. Temas sonrası eldiven derhal çıkartılmalı ve eller yıkanmalıdır. Eldivenler yeniden kullanılmamalıdır.



• SARS hastalarının kullandığı yemek gereçleri, havlu ve yatak çarşafı gibi eşyalar başkaları tarafından kesinlikle kullanılmamalıdır. Ancak sıcak su sabunla yıkandıktan sonra bu gereçlerin başkaları tarafından kullanılmasında sakınca yoktur. Hastanın temas ettiği yüzeyler günde en az bir kez 1:49 oranında dilüe edilmiş normal çamaşır suyu ile silinerek temizlenmelidir.



• SARS’lı hastayla aynı evde yaşayan kişilerin ateş ya da solunum yolu rahatsızlıkları gibi SARS semptomları geliştirmedikleri sürece ev dışı faaliyetlerini kısıtlamalarına gerek yoktur.

• Salgının olduğu bölgelerden gelen yolcular 10 gün süreyle SARS semptomlarının ortaya çıkması açısından uyarılmalı ve semptomatik olmaları halinde en yakın sağlık kuruluşuna başvurmaları sağlanmalıdır.



• DSÖ’nün 4 Nisan 2003 tarihi itibariyle önerdiğine göre, uçak içinde SARS semptomları gösteren bir hasta saptanması halinde bu kişiyle aynı sırada ve 2 ön 2 arka sıraya kadar olan bölümlerde oturan yolcular ve kabin görevlileri ile hastaya bakım veren tüm yakınları hasta ile temas etmiş kabul edilmelidir. Hastaya ağzını örtecek bir maske verilmeli ve sadece bu hastanın kullanımı için bir tuvalet ayrılmalıdır.



• Hasta sekresyonları ile direkt temas edilmemelidir.Yakın temas kategorisine giren kişilerin temas sonrasından itibaren 10 gün süreyle semptomlar açısından izlenmesi gerekmektedir.



• Eğer hastalık bulgularını gösteren kişi kabin görevlilerinden birisi ise uçak içinde bulunan tüm kişiler hasta ile yakın temas etmiş kabul edilmelidirler. Bu kişilerin de 10 gün süreyle semptomlar açısından izlenmeleri gereklidir. 4 Nisan tarihi itibariyle ABD SARS’ı karantina uygulanabilir bulaşıcı hastalıklar listesine almıştır.

• Her zaman temkinli ve dikkatli olun.



• İlgili tüm personele enfeksiyon kontrol önlemleri hakkında bilgi verin.



• Bölgedeki tüm sağlık birimlerinde infeksiyon kontrol programlarının tam olarak uygulanmasını sağlayın.



• Sağlık birimlerinde çalışan tüm personelin SARS hastalığı hakkında bilgi sahibi olmasını sağlayın. SARS hastalığının görüldüğü bölgelerde inceleme yapmak üzere enfeksiyon kontrol timi teşkil edin.



• Hastalığın görüldüğü bölgeye veya hastaneye gidecek her personelin maske kullanmasını sağlayın.



• Klinikler arası personel trafiğini mümkün olduğunca azaltın.



• Hasta kabul odalarını, hasta odalarını, doğum yapılan odaları, çocuk hastaların odalarını, laboratuvar analizleri için numune alınan yerleri ve radyolojik tetkiklerin yapıldığı odaları yüksek riskli olarak belirleyin ve bilgilendirici levha asın.



• SARS şüphesi olan hastalarla SARS olası veya doğrulanmış tanısı olan hastaların odaları ayrılmalıdır. Sebebi bilinmeyen ateş tanısı ile yatan hastalar şüpheli olarak değerlendirilmelidir.



• Klinik, birim ve ekipmanlar günde en az bir kez dezenfekte edilmelidir. Ekipmanlar hem düzenli olarak hem de her kullanımdan sonra dezenfekte edilmelidir. Ekipmanların dezenfeksiyonunda metal parçalar için %70’lik etil alkol, metal olmayan parçalar için 1:49 oranında dilüe edilmiş normal çamaşır suyu kullanılmalıdır.



• Kusmuk veya diğer vücut sekresyonları ile kontamine olmuş yüzeyler hemen dezenfekte edilmelidir.



• Ekipmanların çapraz kontaminasyonu engellenmelidir. Özellikle makas, termometre, steteskop ve tansiyon aletleri mümkünse sadece belirlenen hastalara tahsis edilmelidir



• Birimdeki sağlık personeli el hijyeni konusunda uygulamalı olarak eğitilmelidirler.



• Eldivenli olarak bile olunsa hastayla temastan sonra mutlaka eller uygun bir şekilde yıkanmalıdır. Alkol veya benzeri bir dezenfektanla ellerin silinmesi tek başına elle yıkamanın yerini tutamaz.



• Hastaya her tür temas sırasında N-95 türü maske kullanılmalı, yakın temas veya müdahale durumunda koruyucu gözlük takılmalıdır.



• SARS hastalarının bulunduğu odalara girip çıkan sağlık personeli için her türlü koruyucu önlem alınmalıdır (başlık, önlük, eldiven, maske, koruyucu gözlük gibi). Hasta dosyaları dahil hiç bir eşya odadan çıkarılmamalı, personelin kişisel malzemelerini getirip götürmesi engellenmelidir.